Een beroep op de verbeeldingskracht

Marij Swinkels doet onderzoek naar de effecten en mogelijkheden van Future Design. Dat is een overlegmethode waarmee mensen uit de toekomst een stem krijgen in het heden. Deze aanpak is ook te gebruiken als het gaat over bijvoorbeeld onderhoud en renovatie van bestaande woningen: hoe maak je die woningen echt toekomstbestendig?

‘Met Future Design kun je de belangen van toekomstige bewoners meenemen in je besluitvorming’, vertelt onderzoeker Marij Swinkels. Ze houdt zich onder meer bezig met thema’s als leiderschap, bestuur en openbaar beleid. ‘Future Design is een vorm van overleg waarbij je inleeft in het perspectief van een persoon die nog niet bestaat. De methode, ontwikkeld door een Japanse econoom, helpt je om de psychologische afstand te verkleinen tussen jou en iemand die in 2050 geboren wordt.’

Ongeboren kleinkind

Samen met collega’s van de Turn Club heeft Swinkels een grote gemeente in Midden-Nederland bij een Future Design-sessie begeleid. De Turn Club is een netwerk van kunstenaars, creatieven en veranderaars dat bouwt aan samenwerking tussen verschillende domeinen. Swinkels: ‘Het ging tijdens de sessie om een nieuwbouwproject, waarvoor bestaande woningen moesten worden gesloopt. Dat leverde veel spanningen op tussen de betrokken groepen.’

Marij Swinkels is universitair docent en onderzoeker aan de Utrecht University School of Governance van de Universiteit Utrecht. Ze houdt zich bezig met thema’s als leiderschap, bestuur en openbaar beleid, en onderzoekt onder meer hoe overheden betere besluiten kunnen nemen in complexe maatschappelijke vraagstukken.
In november start haar cursus De Toekomst is Nu voor professionals uit het openbaar bestuur die meer willen leren over de kunst van het langetermijndenken in een kortetermijnwereld.

‘Projectontwikkelaars, bedrijven en bewoners hadden tegenstrijdige belangen. Zij waren allemaal vertegenwoordigd bij het overleg. Iedereen kreeg de opdracht zich met een nog ongeboren kleinkind te vereenzelvigen en kreeg een badge opgespeld met de naam van dit niet bestaande kind.’

‘Waar eerder de projectontwikkelaar als top dog werd beschouwd tegen wie bewoners als de onderliggende partij moesten opboksen, leidde dit uitgangspunt tot meer gelijkwaardigheid in de onderhandelingen. Ook bleken er ineens best veel overeenkomsten te zijn in wat iedereen wilde. Dat loste niet meteen alles op, maar leidde wel tot welwillendheid om er samen uit te komen.’

Toekomstbestendig wonen

Future Design is natuurlijk niet alleen toe te passen bij onderhandelingen over nieuwbouwprojecten. ‘In principe kun je het op allerlei vraagstukken toepassen. Kwesties rond onderhoud en renovatie van de bestaande woningvoorraad vallen daar vanzelfsprekend ook onder.’

De meeste grotere woningcorporaties zullen een afdeling strategie hebben. Het verschil met het traditionele strategische denken is dat Future Design minder technisch en waarheidsgedreven is, zegt Swinkels. ‘Het is in de meeste organisaties gangbaar strategievorming te baseren op kosten en baten in het nu, op trends en op risico’s en hoe die in te dammen. Directe belangen wegen daarmee zwaarder. Future Design doet juist een beroep op de verbeeldingskracht en nodigt uit tot een blik op de langere termijn.’

Tijdens een pilot voor haar onderzoek organiseerde Swinkels een sessie over toekomstbestendig wonen. De deelnemers werden opgedeeld in 2 groepen. 1 groep bekeek het onderwerp vanuit het nu en de andere groep vanuit het perspectief van toekomstige Nederlanders.

‘De heden-groep varieerde op bestaand beleid, wilde zelfstandige woningen opdelen en iets doen met leegstaande kantoren. De toekomstgroep had het over bouwen en wonen in het water en nieuwe natuurnormen. In hun plannen namen auto’s en parkeergelegenheid geen plek in.’ Ze benadrukt dat Future Design niet bedoeld is als vervanging voor gangbaar strategisch denken. ‘Maar het is daar wel een waardevolle aanvulling op. Je zou ze naast elkaar moeten inzetten.’

Langetermijnbelangen meewegen

Woningcorporaties hebben te maken met meerjarenbegrotingen, kabinetsperiodes en prestatieafspraken. Dat leidt al snel tot kortetermijndenken bij investeringen voor onderhoud en renovatie en/of verduurzaming. Future Design toepassen in de bedrijfsvoering helpt om langetermijnbelangen beter mee te wegen, zegt Swinkels.

‘Dan moet je het wel goed doen. Nu stellen organisaties vaak een “ambassadeur voor de toekomst” of een “toekomststoel” aan. Of ze laten een paar mensen 1 keer een training doen.’ Wil Future Design echt effect hebben, dan moet je het op meerdere niveaus invoeren, stelt Swinkels. ‘Laat de methode in alle lagen van de organisatie landen, leer medewerkers hun verbeeldingskracht te gebruiken en creëer rollen die de methode verankeren. Daarvoor is steun van het bestuur een voorwaarde.’

Cultuurverandering

Zou Swinkels willen dat organisaties wettelijk verplicht worden om toekomstige generaties mee te wegen in hun beleid? ‘Ik ben er zeker niet op tegen,’ zegt ze, ‘maar de vraag is of een wettelijke verplichting hierbij helpt. Met Future Design open je een blik op de toekomst. Daar moet je vervolgens ook iets mee doen. Dat vraagt vooral een cultuurverandering: bewust kiezen om toekomstige generaties een plek te geven en alles invoeren wat daarvoor nodig is. Dáár ben ik natuurlijk helemaal voor.’

Tekst: Else de Jonge

Wil je elk kwartaal Aedes-Magazine in jouw inbox?

Gerelateerde artikelen