Samen kom je verder?

De aanleiding was vreselijk, maar toch voelde ik een positieve energie. De setting was een gymzaal waar de gemeente een bewonersavond organiseerde, samen met maatschappelijke partners, waaronder onze woningcorporatie. Het onderwerp van de avond: een ernstige ‘vergisexplosie’ in het doorgaans rustige dorp.

Een week later stonden we weer in een zaal, in een andere gemeente, ook een doorgaans rustig dorp. Nu met de andere gemeente en weer alle betrokken partijen. Opnieuw vanwege een ‘vergisexplosie’: een welbewust geplande explosie, maar uitgevoerd bij een verkeerd adres. Dit maakte het voor veel omwonenden nog erger: het kan dus werkelijk iedereen gebeuren.

Waarom dan toch dat gevoel van positieve energie? Ik denk dat het ’m zat in 2 dingen. Het was crisis, we zetten er met elkaar de schouders onder en het samenspel tussen alle organisaties was vanzelfsprekend. Ik voelde de verbondenheid tussen de mensen die op die avonden voor een niet eenvoudige klus stonden, en het vertrouwen in elkaars vakmanschap. Bewoners informeren, gevoelens van onrust verminderen en tegelijkertijd realistisch zijn, luisteren naar zorg, angst en boosheid, en ruimte bieden voor emoties en tegelijkertijd wat perspectief meegeven.

‘Ja’, dacht ik, ‘dit is echt de kracht van samen.’ ‘Samen’ heeft een goede reputatie. Allerlei uitdrukkingen onderstrepen dit. Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder; 2 weten meer dan 1; 1+1=3 … zo kan ik nog wel even doorgaan. .

Toch wil ik hier iets tegenover zetten. Samen iets doen werkt perfect als je samen aan dezelfde kant van het touw trekt. Als je hetzelfde wilt bereiken, dezelfde belangen hebt. Dan ga je vooruit, bereik je resultaat. Maar samen iets doen in maatschappelijke transities, waar allerlei deelbelangen spelen, dat werkt echt anders.

Het lijkt op samenwerking, omdat je met elkaar iets doet omdat je de ander nodig hebt. Maar onder de oppervlakte gaat het soms eigenlijk om onuitgesproken tegenwerking. Waarbij de een het ene belang dient, en de ander het andere. Waarbij een partij meepraat, maar verandering verhindert. Beter samenwerken, zoals snel gedacht en veelvuldig aangeraden, is dan helemaal geen oplossing. Nee, dan is het noodzakelijk om de scherpte op tafel te brengen.

Dit geldt bij uitstek voor de problemen in de woningmarkt. In haar kunstwerk ‘De machinerie van de Volkshuisvesting’ legt Carlijn Kingma feilloos bloot dat deelbelangen in de weg staan van het oplossen van de woningcrisis. Zij stelt 2 belangrijke vragen: zijn de winnaars van de woningmarkt bereid iets in te leveren als daarmee de wooncrisis voor anderen kan worden verlicht? En is de politiek bereid om een aantal heilige huisjes omver te werpen?

Vooralsnog lijkt het antwoord op deze vragen ontkennend. En zijn we veroordeeld tot het met elkaar worstelend werken aan kleine stapjes ter verbetering. Daar gaan we, ieder binnen onze eigen sfeer van invloed, dan ook maximaal mee door. De echte doorbraak? Die komt er, mocht het door dappere stappen toch lukken om het hogere doel bovenliggend te maken.