‘Gebruik de denkkracht van architecten’

Jeroen de Willigen vindt dat zijn beroepsgroep vanaf het allereerste begin betrokken moet zijn bij nieuwe (ontwerp)plannen. ‘We vertalen de wensen van de opdrachtgever in beelden en denken mee over oplossingen.’

Stedenbouwkundige Jeroen de Willigen, voorzitter van de Koninklijke Bond van Nederlandse Architecten (BNA), wil direct een misverstand wegnemen. Architecten doen veel meer dan bouwprojecten en wijken tekenen. ‘Verbeelding is een mooi thema van de VTW Bouwdag, maar ook spannend. Mensen die minder bekend zijn met ons vak, denken dat architecten vooral plaatjes maken. Dat beeld klopt niet. We vertalen, kort gezegd, de wensen van de opdrachtgever in beelden en denken mee over oplossingen in het ontwerp.’

Plannen in beelden uitwerken

De opgave voor corporaties is onverminderd groot: ze moeten meer bouwen, verduurzamen en bouwen aan leefbare wijken. Dat kunnen zij niet alleen. Volgens De Willigen kunnen corporaties beter gebruikmaken van de denkkracht van architecten vóórdat de plannen en de budgetten voor nieuwe woningen of wijken op papier staan. ‘Als we in die late fase de plannen in beelden uitwerken, lopen we sneller tegen grenzen aan. Dan blijkt niet alles te kunnen. En kunnen we samen met de opdrachtgever van vooraf aan beginnen.’

Jeroen de Willigen, voorzitter van de Koninklijke Bond Nederlandse Architectenbureaus (BNA) is stedenbouwkundige en partner bij De Zwarte Hond, ontwerpbureau voor architectuur, stedenbouw en strategie. Van 2016 tot 2020 was hij stadsbouwmeester in Groningen.

Volgens De Willigen verkennen architecten bij voorkeur samen met de corporaties de uitgangspunten en de mogelijkheden van een nieuw plan. Bij een gebiedsontwikkeling zitten meerdere publieke en private partijen aan tafel. ‘Het is een gezamenlijk proces. We bespreken niet alleen alle wensen, van type woningen tot meer groen, maar ook het beschikbare geld en de randvoorwaarden. De architect werkt de eerste tekeningen uit, die we samen ter discussie stellen. Al tekenend krijgen we de beste antwoorden op vragen. Zo komen we samen tot een kwalitatief en haalbaar ontwerp.’

Verleiden met verbeelding

Verbeelding is een kwaliteit van een goede architect, vindt De Willigen. ‘Een tekening voor een nieuw bouwplan of wijk maken, is een ambacht. Net als een kok in een goed restaurant lekker kookt. Het is zijn vak om een goede maaltijd voor zijn gasten te bereiden, hij goochelt niet maar wat in de keuken.’

Bij een gebiedsontwikkeling, waarbij naast corporaties ook ontwikkelaars en beleggers aan tafel zitten, neemt de architect volgens De Willigen een bijzondere positie in. ‘Wij hebben geen ander belang dan dat de plannen doorgaan. We verdienen niet meer of minder als de plannen anders of groter worden. We zetten puur onze kennis in om tot een zo goed mogelijk ontwerp te komen. Andere partijen, zeker in de private sector, hebben een commercieel belang. Wij kunnen, met verbeelding, andere partijen verleiden om over hun eigen schaduw te stappen.’

Veel kennis verloren gegaan

De Willigen vindt dat corporaties een belangrijke rol spelen in de oplossing van de wooncrisis: ze bouwen betaalbare woningen, maar hebben ook een bijzondere positie in wijken. ‘Ze blijven in de wijk en hebben een maatschappelijke functie. Dat is een ander verhaal dan ontwikkelaars en beleggers, die vooral financieel rendement willen halen. Als de woningen zijn afgeleverd, zijn ze klaar. Of kijk naar de Wet betaalbare huur. Veel particuliere verhuurders zetten hun huurwoningen te koop, omdat ze er minder aan verdienen. Corporaties kunnen die specifieke rol van verhuurder beter benutten.’

Hij denkt met enige weemoed terug aan de tijd dat corporaties een eigen ontwikkelafdeling hadden. ‘Er is hierdoor veel kennis verloren gegaan. En dat is heel jammer. Juist omdat corporaties die centrale rol kunnen vervullen in de grote opgaven die er liggen.’

Lees door onder de illustratie.

Maatschappelijk geëngageerd

De Willigen stelt dat corporaties – ook in deze tijd van krapte op de woningmarkt – de verbeelding niet uit het oog moeten verliezen. Om sneller en meer te bouwen, hebben corporaties nieuwe concepten bedacht: van conceptueel bouwen tot flexwoningen. ‘Industrialisatie van de woningbouw, daar ben ik zeker niet tegen. We hebben in deze tijd ook woningen nodig die kant en klaar uit de fabriek rollen. Maar ook die standaardbouw heeft een goede architect nodig, die meedenkt over een kwalitatief ontwerp.’

Betaalbaar bouwen voor betaalbaar wonen is een grote opgave voor corporaties. De middelen zijn beperkt, erkent de BNA-voorzitter. ‘Dat is een dilemma. Wij architecten zijn rationele mensen en maatschappelijk geëngageerd. We weten dat er minder budget beschikbaar is. Bovendien gaat het om maatschappelijk geld. Dat betekent dat we nog beter moeten bedenken en uitleggen waarom we welke keuzes in het ontwerp maken. We zijn voortdurend bezig met de vraag hoe we de budgetten beter kunnen besteden. De uitdaging is des te groter.’

Ruimte om na te denken

Heeft de BNA-voorzitter, tot slot, een boodschap aan de toezichthouders? ‘Ik hoop dat zij, net als de corporaties, de vloer geven aan de ontwerpers en de makers. Zij bedenken goede oplossingen, doen een uitvinding. De weg daarnaar toe is een proces. De uitkomst kan anders zijn dan op voorhand was bedacht. Ik bespeur dat corporaties vaak met Excel-sheets aan tafel zitten. Natuurlijk, het financiële belang is groot, maar dat moet de ruimte om na te denken over de uitvinding niet in de weg zitten.’

En voegt De Willigen toe: durf groot te denken. ‘Als wij de woonopgave in Nederland willen tackelen, dan moeten we grote projecten maken. Nu zijn veel projecten klein, waardoor we steeds alles opnieuw moeten uitvinden. We hebben nog een beetje last van een Bijlmer-angst, zeg ik vaak. Maar als we kiezen voor grote projecten, met langdurige samenwerkingen, kunnen we sneller en beter, en ook goedkoper, die wooncrisis oplossen.’  

Tekst: Lisette Vos, beeld: Curve

Wil je elk kwartaal Aedes-Magazine in jouw inbox?

Gerelateerde artikelen