’In SAM&ZO doet iedereen er toe’

SAM&ZO in de Sittardse wijk Vrangendael is een gemeenschap gebouwd op vertrouwen. Mensen met en zonder zorgbehoefte wonen hier zelfstandig samen en zetten zich voor elkaar in. ‘Het is één van de mooiste projecten die we hebben.

De dochter van Marcia Adams, Saar, is 24 jaar en heeft het syndroom van Down. Het stoort Adams dat er vaak over mensen die zorg nodig hebben wordt gesproken alsof ze vooral een probleem zijn. ‘Dan gaat het over “stijgende zorgkosten” of over de zorg die “dichtslibt”. Maar mijn dochter heeft veel te bieden. De toegevoegde waarde van mensen die zorg nodig hebben, blijft meestal buiten beeld.’ Adams vertelt dat in gesprekken met andere ouders het idee ontstond van een gemengde woonvorm waaraan alle bewoners bijdragen op basis van wederkerigheid. ‘Daarbij zetten álle bewoners, zorgbehoevend of niet, zich voor elkaar in.’

Ze trok in 2018 met een groep ouders aan de bel bij woningcorporatie ZOwonen. Ze troffen daar Janine Godderij die net was begonnen als bestuurder bij de corporatie. Godderij: ‘De ouders wilden dat hun kinderen tussen de mensen konden wonen en meedoen in hun woonomgeving. Wij hadden als volkshuisvester wel met zorgorganisaties te maken, maar dan vooral in de rol van vastgoedbelegger.’

‘Wij waren als organisatie op dat moment aan het nadenken over een nieuwe koers. Uit de kennismakingsgesprekken die ik had gevoerd met collega’s bij ZOwonen, bleek dat die graag nadrukkelijker maatschappelijk verschil wilden maken. Woningverhuur is voor ons geen doel op zich, maar een manier om bij te dragen aan de levens van mensen. De wens van deze ouders sloot daar naadloos op aan. Ondertussen is SAM&ZO een van de mooiste projecten die we hebben.’

ZOwonen stelde samen met de ouders een bidbook op voor het project, bedoeld voor zorgorganisaties. ‘We hebben er 20 benaderd’, vertelt Marcia Adams. Zorgorganisaties Daelzicht en Radar reageerden positief. Beide bieden in de regio Limburg zorg aan (onder meer) mensen met een verstandelijke beperking. ‘Ze zagen hindernissen, maar lieten weten open te staan voor ons plan.’

Kernwaarden

‘We vonden het inderdaad een avontuur,’ zegt Monique Heffels, bestuurder van Radar. In 2021 kreeg ze het bidbook op haar bureau. ‘Hoe moet je dit vorm geven? Hoe overtuig je financiers? Wat vindt de inspectie ervan?’ Maar het voorstel, en vooral de nadruk op wederkerigheid daarin, sprak haar ook meteen aan. ‘Dat iedereen van betekenis wil zijn voor anderen is bij Radar een belangrijk uitgangspunt.’

‘Mensen laten meedoen, gelijkwaardigheid en wederkerigheid: het zijn kernwaarden voor ons. Als we die serieus nemen, moeten we ons aansluiten bij dit initiatief, vonden we. En dus zijn we er samen met Daelzicht aan gaan staan.’ Intern leverde deelname aan SAM&ZO behalve bijval ook discussie op. ‘Avonddiensten draaien zonder dat er een BHV’er aanwezig is, dat kan niet, vonden sommige van onze zorgprofessionals. En als je familie laat meedoen in de zorg, loop je dan geen risico op bijvoorbeeld medicatiefouten?’ Heffels was blij met alle kanttekeningen. ‘Die dwingen je om vanuit dialoog nieuwe processen te ontwerpen.’

Draagvlak

Gelijktijdig met de start van het bouwproject, legden de betrokken partijen hun oor te luisteren in de buurt. ‘We wilden weten of er draagvlak was’, zegt Marcia Adams. ‘We spraken met buren, middenstanders, sportverenigingen en maatschappelijke organisaties. Mensen waren gelukkig heel enthousiast. De sociale betrokkenheid was al sterk, ik denk dat we daarmee geluk hebben gehad.’ Al voor de bouw van het complex was voltooid, leidde de kennismaking met de buurt tot wat we ‘Zinvolle dag’ hebben genoemd. Toekomstige bewoners met een zorgbehoefte konden, onder begeleiding van een zorgprofessional of een vrijwilliger, al in de buurt terecht voor dagbesteding met werk, sport of een cursus.

Daelzicht en Radar leverden bewoners voor 25 van de 46 appartementen. Eén appartement is voor de dienstdoende zorgprofessionals. Met speeddate-sessies werden bewoners gezocht voor de resterende 20 appartementen. Adams: ‘Dat heeft tot een behoorlijk diverse bewonersgemeenschap geleid: van oudere dames tot jonge studenten.’ In het huurcontract van alle bewoners is een bepaling opgenomen dat de huurder zich inzet voor de andere bewoners en de woongemeenschap als geheel.

Succesfactoren

Welke randvoorwaarden zijn nodig om een woonconcept als SAM&ZO tot een succes te maken? Janine Godderij: ‘Wij hebben vanaf het begin in een projectteam samengewerkt met alle betrokken partijen. Ook in het beheer blijven we dat zo doen. Dat kost veel meer tijd dan “gewoon” ontwikkelen en beheren. Maar alleen zo houd je blijvend alle belangen in het oog.’

Buiten de kaders durven denken en een meer dan normale hoeveelheid menskracht beschikbaar stellen, zijn ook doorslaggevende factoren, denkt ze. Monique Heffels hoopt dat SAM&ZO tijd krijgt, bijvoorbeeld van de inspectie, voor verdere ontwikkeling. ‘Dan kun je de werkende principes goed doorgronden en het concept eventueel ook op andere plekken realiseren.’

Zelfstandiger

Saar van der Wel, de dochter van Marcia Adams, heeft het ondertussen naar haar zin op haar nieuwe plek. Ze werkt op vrijdagen in een restaurant en doet een schildercursus. Haar moeder, die elke week als informele dienstverlener een avond meedraait op SAM&ZO, ziet dat haar dochter veel zelfstandiger is dan zij altijd dacht. Ook andere ouders merken dat op bij hún kinderen. ‘Saar vindt douchen lastig. Daar wordt ze bij geholpen door een zorgprofessional. Maar haar appartement is altijd opgeruimd en ze regelt haar eigen boodschappen. Ze heeft haar appartement zelf ingericht. Het is een bonte mix van stijlen, waarmee ze de krant nog gehaald heeft. Het ziet er heel gezellig uit.’

Op het aanbod dat ze in de weekenden naar huis kan komen, is Saar, 3 maanden na haar verhuizing, nog niet één keer ingegaan. ‘Met Kerst vonden we het toch wel erg gezellig als ze wél eens een nachtje bleef. Dat heeft ze toen voor ons gedaan, maar vanaf dat ze er was, heeft ze de minuten geteld tot ze weer naar haar eigen huis kon.’

Tekst: Else de Jonge, foto’s: Goedele Monnens