‘We gaan naar de mensen toe’

Gigantisch. Zo kun je de gebiedsvernieuwing in de Amsterdamse Lodewijk van Deysselbuurt gerust noemen. De vroeg naoorlogse woningen en straten in Nieuw-West zijn niet alleen verouderd, maar er is ook behoefte aan meer woonruimte, sociale samenhang en leefbaarheid. Hoe hou je binnen zo’n grote opgave de bewoners toch geïnformeerd én betrokken?

‘Wordt ons huis ook gesloopt? Waar moeten wij dan heen? En voelen we ons daarna nog wel thuis?’ Toen woningcorporatie Rochdale rond 2018 een grootschalige renovatie aankondigde, ontstond er onrust onder de buurtbewoners. Hun oude, krappe sociale huurwoningen moesten nodig worden opgeknapt of vervangen.

Toch wilden veel bewoners niet zomaar weg: ze waren gehecht aan hun vertrouwde wijk waar ze de buren kenden. Bovendien was een eerder beloofde renovatie in 2008 door de financiële crisis niet doorgegaan. Toch was dat niet de belangrijkste reden om bewoners al vroeg bij de plannen te betrekken, vertelt Marius Heijn, gebiedsontwikkelaar bij Rochdale. ‘We willen de bewoners en hun ideeën het vertrekpunt laten zijn van de vernieuwing. Zij zijn degenen die de buurt het beste kennen; niet wij.’

Maar hoe doe je dat? De meeste mensen zijn al druk genoeg met hun baan, kinderen en met ervoor zorgen dat het avondeten op tafel komt. Dan werken bijeenkomsten ’s avonds in een zaaltje niet, vertelt Suzanne van Brandwijk, omgevingsmanager bij de gemeente Amsterdam. Sinds een aantal jaar organiseren de gemeente en Rochdale daarom de Open Straat. Dat doen ze in samenwerking met Cascoland, een maatschappelijke organisatie uit de buurt.

Een jaarlijkse zomermarkt met muziek, hapjes en drankjes en activiteiten bij de lokale ondernemers in de straat. Tussen de feestelijkheden door krijgen bewoners informatie en kunnen ze vragen stellen over de wijkvernieuwing. ’s Winters is er binnen een gezellige informatiemarkt. ‘Die combinatie werkt goed’, vertelt Suzanne van Brandwijk. ‘We gaan echt naar de mensen toe.’

Vertrouwen

Ook Jeroen van Otterloo staat met een paar collega’s elk jaar bij een kraampje. Hij is senior gebiedsmanager bij Heijmans, de derde partner in deze grootschalige vernieuwing. ‘Bewoners hebben immers ook vragen over de fasering, de bouwplaats en hoe de nieuwe woningen eruit komen te zien. Al die vragen en inzichten nemen wij weer mee’, vertelt Van Otterloo.

Zo hoorde hij over de zorgen van gezinnen met volwassen, thuiswonende kinderen. Als zij terugkomen na de sloop, krijgen ze niet meer automatisch een grote gezinswoning toegewezen: hun kinderen zijn immers al volwassen. Maar waar kunnen zij dan terecht? ‘Daarom bouwen we nu ook startersstudio’s in de buurt. Als je de wensen kunt inpassen in je plannen, bouw je steeds meer vertrouwen op.’

Tegelijkertijd investeert Rochdale in de leefbaarheid van de buurt. Bijvoorbeeld door het jongerencentrum te vernieuwen en buurtpunten te openen, met vaste gezichten die elke dag aanwezig zijn om vragen te beantwoorden.

Doorvragen

Krijg je in zo’n proces een vraag of opmerking van een bewoner, dan moet je doorvragen, raadt gebiedsontwikkelaar Van Otterloo aan. ‘Er staan te veel auto’s op de stoep, hoorden we vaak. Als je doorvraagt, kom je erachter dat veel buurtbewoners werken als pakketbezorger, taxichauffeur of op plekken waar ze moeilijk met het openbaar vervoer kunnen komen. Die auto hebben ze dus echt nodig. Maar tegelijk willen ze ruimte voor hun kinderen om te spelen. ‘Dan moet je samen in gesprek om elkaars belangen te begrijpen. Daarmee is het niet altijd opgelost, maar zo neem je mensen wel mee in de afwegingen.’

We neigen als gemeente nog wel eens naar denken voor de ander, zegt omgevingsmanager Suzanne van Brandwijk. ‘Maar het blijft belangrijk om te toetsen: klopt dit wel? We dachten bijvoorbeeld: we maken picknickbanken. Nee hoor, zeiden de buurtbewoners: als er maar gras is. Dan nemen we liever zelf onze stoeltjes en spullen mee.’

Kinderraad

Om een plan te maken dat aansluit bij wat zoveel mogelijk mensen willen, voerde Suzanne van Brandwijk als omgevingsmanager ontzettend veel gesprekken. Met bewoners, ondernemers, scholen en maatschappelijke organisaties. Met de kinderraad organiseerde de gemeente een middag om te vragen: wat voor speelplekken vinden jullie nou echt leuk? ‘Veel klimmen en klauteren, dus uitdagend spelen, dat wilden ze. En de aanwezige moeders vertelden dat ze vanuit huis de speelplekken voor de jongsten graag willen kunnen zien. Soms haal je uit een gesprek maar kleine inzichten, maar je vergroot er wel de leefbaarheid mee.’ Een ander voorbeeld zijn de straatbankjes waar bewoners om vroegen: ze wilden even uit kunnen rusten na het boodschappen doen.

Wat Van Brandwijk de bewoners ook vroeg: hoe willen jullie graag op de hoogte worden gehouden? ‘Belangrijke dingen horen ze het liefst gewoon per brief, bleek. Dus dat doen we. En de buurtkrant die we maken over de voortgang, wordt ook goed gelezen. Je hoeft niet altijd zelf het wiel uit te vinden, je kunt het beter gewoon vragen.’

Zin in

De sfeer in de Van Deysselbuurt is positief. ‘Mensen hebben zin in de vernieuwing en kunnen soms bijna niet wachten’, merkt Jeroen van Otterloo van Heijmans. En dat is ook gelijk het lastige, vertelt Marius Heijn van Rochdale. Na een jaar of 6 ligt participatiemoeheid op de loer. ‘De enige vraag die bewoners nog hebben, is: wanneer gaan jullie nou starten? Dan moet je optimistisch blijven, ontzettend goed communiceren en volharden. En vooral de voortgang die je boekt, zichtbaar maken en vieren.’

Zo is het nieuwe buurtcentrum pas feestelijk geopend met de hele wijk. Bewoners kunnen er terecht voor een kop koffie, maar ook voor schuldhulpverlening of de huisarts. Allemaal achter dezelfde neutrale voordeur, dus zonder oordeel van hun buren. ‘De ontkleurde voordeur, noemen we dat’, zegt Marius Heijn. ‘Dat voegt nog geen enkele woning toe, maar wel heel veel verbetering in maatschappelijke zin.’

Lokale ondernemers

Wat Marius Heijn verder kan meegeven: wil je weten wat er speelt, betrek dan ook de lokale ondernemers. ‘Die spreken vaak veel buurtbewoners, zijn zichtbaar en actief in een buurt.’ Jeroen van Otterloo benadrukt: zet bij zo’n intensieve samenwerking tussen gemeente, corporatie en bouwbedrijf in op vertrouwen en een heldere rolverdeling. Dat is ook fijn voor de bewoners, zodat zij precies weten bij wie ze terecht kunnen met vragen. En: vertel het eerlijke verhaal. Anders creëer je verwachtingen die je niet kunt waarmaken.

Heijn: ‘We willen graag tempo maken, maar we moeten ook zorgvuldig zijn. Dus moet er eerst een sociaal plan komen waarmee een meerderheid van de bewoners moet instemmen. Vervolgens een sloopbesluit met alle bijbehorende vergunningen. En tot slot duurt het bouwen van één appartementenblok óók nog 2 jaar. Als je dat goed uitlegt, snappen bewoners dat best. Maar dat betekent wel dat je participatie tijdens het hele project moet blijven volhouden.’